Ρομπέρτο Κάλιτς, 20 Χρόνια Ιστορία 1983-2003. Συνέντευξη στο Μάνο Βλατάκη.

Το 1983  πιθανόν πολλοί από  τους αναγνώστες του  περιοδικού μας  να μην είχαν γεννηθεί ακόμη! Τι έγινε το 1983? Φυσικά δεν είναι  η χρόνια γέννησης του Ρομπερτο Καλιτς… Υπάρχει μήπως κάποιος που να μην γνωρίζει σήμερα ποιος είναι ο Ρομπερτο Καλιτς?  Εμείς ως περιοδικό  πιστεύουμε ότι  όσοι ασχολούνται με το ψάρεμα γενικώς, έχουν ακούσει για «αυτόν» ... τουλάχιστον μια φορά στη ζωή τους. Το 1983 λοιπόν, ήταν η χρόνια που ο Ρομπερτο λάμβανε μέρος στο πρώτο του Πανελλήνιο Πρωτάθλημα και το κέρδιζε στη Ντια, στο Ηράκλειο Κρήτης. Ποιος από τους παλιούς δεν το θυμάται? Λίγοι τον γνώριζαν τότε, κυρίως από μια συνέντευξη που είχε δημοσιευτεί στον «Υποβρύχιο Κόσμο». Μια συνέντευξη σαν εκείνες τις εκατοντάδες που δημοσιεύονται στα περιοδικά από τις οποίες αρκετές ξεχνιούνται! Στο στενό τότε κύκλο των ψαροτουφεκαδον ήταν κάπως πιο γνωστός , κυρίως εξαιτίας του τρόπου που κατάβαση ψάρευε.  Η νίκη του σε εκείνο το Πανελλήνιο τον έκανε ευρέως γνωστό σε όλο το Πανελλήνιο και μετά από αυτό ξεκίνησε μια καλπαζουσα άνοδο  στον αγωνιστικό τομέα που συνεχίζει μέχρι και σήμερα θα μπορούσα να πω! Το πως τα κατάφερε θα προσπαθήσουμε να το ανακαλύψουμε από την συνέντευξη που μας παραχώρησε ένα ζεστό ανοιξιάτικο απόγευμα. Ο Ρομπερτο 42 χρόνων σήμερα θεωρείται ο μόνος της γενιάς του, και εννοούμε απ’όσους αγωνιζόντουσαν μαζί του εκείνα τα χρόνια (‘83-‘84-85’) και όχι μόνον, που πέφτει σε αγώνες και εξακολουθεί να «ανησυχεί» τους συναθλητές του όταν παρουσιάζεται στο «στίβο». Αν εξαιρέσουμε τους αγώνες Κυπέλλου Σύρου στους οποίους μάλλον έχει «ρεζερβέ» μια θέση στην τριάδα για αρκετά χρόνια ακόμα, η πιο πρόσφατη του επιτυχία ήταν ο θρίαμβος του στον οπεν ομαδικό άγονα του ΣΦΥΚΚ στην Πάφο, το 2000  στην ωραία Κύπρο όπου αγωνίστηκε με τους Γερασίμου-Μαργετη . Σε αυτόν τον αγώνα είχαν λάβει μέρος οι καλύτερες  ομάδες της Κύπρου και της Ελλάδος που απαρτιζόταν από τους καλύτερους σημερινούς αθλητές.

Από την  Πρωτιά στο  Ηράκλειο το 1983 μέχρι  την πρωτιά στην Σύρο το 2002  μεσολάβησαν τρεις τίτλοι Πανελλήνιου Πρωταθλητή,(1983,1984, 1990) τρεις πρώτες νίκες σε Κύπελλο Γλαύκου,(1987, 1990, 1992), τέσσερις πρώτες νίκες σε κύπελλα

Σύρου(1986, 1992, 1996, 2002), συμμέτοχη σε τέσσερα   Παγκόσμια και  τρία κύπελλα Ευρώπης ως   μέλος της Εθνικής από το 1983 μέχρι και  το  …1992  καθώς  και αμέτρητες  άλλες διακρίσεις.

Όμως  τα τελευταία  10 χρόνια ο Ρομπερτο δεν  λαμβάνει πια μέρος  στο Πανελλήνιο Πρωτάθλημα και συνεπώς  έχει να συμμετάσχει σε Διεθνή αγώνα από  το 1992.  Η διεθνής  του καριέρα υποσχότανε πολλά γιατί με μαθηματική ακρίβεια, αν συνέχιζε την ανοδική του πορεία στα παγκόσμια, πιθανόν  σήμερα θα έπαιζε πάντα στη δεκάδα. 33ος το 1985, 26ος το1987, 17ος το1989 και τέλος 12ος το 1992.  Το 1992 «άγγιξε» την δεκάδα την πρώτη μέρα του Παγκόσμιου, (χωρίς προετοιμασία) δείχνοντας την κλάση του. Γιατί όμως  σταμάτησε? Τι έγινε? Γιατί τον βλέπουμε μόνο στη Σύρο? Γιατί πήγε στην Κύπρο? Τι κάνει σήμερα? Θα μπορούσε σήμερα να ανταγωνιστεί τους σημερινούς «πιτσιρικάδες»? Ας τον αφήσουμε να μας απαντήσει ο ίδιος. Θα ξεκινήσουμε τις ερωτήσεις της συνέντευξης αυτού του ανθρώπου με μια ερώτηση που ξέρω ότι τον εκνευρίζει αφάνταστα.

-Ρομπερτο, ψαρεύεις ακόμα?

-Αφού  εσύ ειδικά  ξέρεις την απάντηση, γιατί μου ρωτάς?

-Εγώ μπορεί να ξέρω την απάντηση αλλά ο περισσότερος κόσμος δεν τη γνωρίζει.

- Καλά. Θα σου απαντήσω. Πράγματι τώρα  που το σκέφτομαι,  αρκετός κόσμος  μου το ρωτάει  αυτό. Μάλλον επειδή  δεν εμφανίζομαι  τόσο συχνά πλέον  στους αγώνες .    

Φυσικά  και ψαρεύω και  ειδικά το καλοκαίρι και το φθινόπωρο πάρα πολύ.

Το  χειμώνα κάνω λιγότερα ψαρέματα ομολογουμένως, κυρίως γιατί πλέον  το πολύ κρύο δεν  μου αρέσει. Φυσικά κάθε αρχή χειμώνα  κάνω ένα ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη απ’  όπου κατάγομαι , για  το ψάρεμα των λαυρακιων. Ίσως για αυτόν τον λόγο μετά δεν μου κάνει και πολύ όρεξη να ψαρέψω στα μέρη γύρω από την Αθήνα όπου πλέον τα ψαριά είναι λιγοστά  η  μικρά (τα λαβράκια). Όμως το καλοκαίρι και το φθινόπωρο ψαρεύω πάρα πολύ και ομολογώ ότι τα τελευταία 6-7 χρόνια έχω κάνει τις πιο αξέχαστες εξορμήσεις κυρίως γύρω από την Αττική.

-Αυτά  που μου λες,  όντως τα ξέρω  γιατί  τυχαίνει  και  παμε και  μαζί αρκετές φορές.  Κάτι που δεν  ξέρω όμως είναι  το πώς καταφέρνεις  και διατηρείς  την φόρμα σου.  Μάλλον θα έλεγα  ότι κάθε φορά  που παμε σε  βρίσκω και καλύτερο!

Πως γίνεται αυτό?

-Είναι  πολύ απλή η  απάντηση. Τα τελευταία  ...25 χρόνια δεν  έχω σταματήσει  για  οποιοδήποτε  λόγο το ψάρεμα  και την προπόνηση  για παραπάνω από  ένα μήνα! Πιστεύω  ότι ο βασικός  λόγος είναι αυτός.  Όσον αφορά το  δεύτερο σκέλος της ερώτησης σου, τα τελευταία 6 χρόνια , τους χειμερινούς μήνες κάνω εντατική προπόνηση. Κατά κάποιο τρόπο μπορώ να πω ότι δεν γινότανε αλλιώς. Τα θηράματα ολοένα  βαθαίνουν και δυσκολεύουν . Ξέρω αρκετούς που έχουν απογοητευτεί και είναι έτοιμοι να τα παρατήσουν. Όμως αυτό είναι κάτι που εγώ δύσκολα θα κάνω. Έχω μάθει έτσι. Είναι δυνατόν να  σταματήσω να «βουτάω»? Άσε που διανύω την περίοδο της ζωής μου κατά την οποίαν  αισθάνομαι καλύτερα από ποτέ κάτω από το νερό! Πιστεύω ότι και η πιο εντατική ενασχόληση μου με την Ελεύθερη Κατάδυση έχει συμβάλει σε αυτό. Τα άλματα που έχω κάνει τα τελευταία 10 χρόνια ως προς το βάθος, δεν τα έχω κάνει ποτέ.

-Δηλαδή, θες να πεις  ότι αν κάποιος  δεν σταματήσει  καθόλου, θα έχει  αν όχι ανοδική,  σταθερή πορεία?

-Φυσικά. Όμως θα πρέπει γενικά να φροντίζει και να σέβεται των εαυτό του. Ο υγιεινός τρόπος ζωής είναι αυτός που θα  του εξασφαλίσει την απόλαυση των καταδύσεων μέχρι τα βαθιά γεράματα. Ο πατέρας μου 74 σήμερα εξακολουθεί να βουτάει και να χτυπάει ψαριά και όταν του λεω να «πιάσει» και καμία πετονιά προσβάλλεται!

-Πες μου τότε. Γιατί  δεν λαμβάνεις πλέον μέρος στο «Πανελλήνιο Πρωτάθλημα»?

-Μου  ρωτάς κάτι που  μου το έχει  ρωτήσει πολύς  κόσμος και αρκετοί   μάλιστα με  παράπονο. Μερικοί  συνάδελφοι μάλιστα  θεωρούν χαζομάρα που δεν το κάνω.

Δεν είναι κάτι  που θα μπορούσα  να απαντήσω εν  συντομία αλλά  θα προσπαθήσω. Αυτό  που πραγματικά  έχει μπερδέψει  τους ‘’fan’’ μου είναι ότι αφού που και που λαμβάνω μέρος σε κάποιον αγώνα και κερδίζω, γιατί δεν πάω και στους υπόλοιπους.

Οι  λόγοι είναι διάφοροι και θα προσπαθήσω να σου τους αναλύσω.

Το  πρώτο Πανελλήνιο που δεν έλαβα  μέρος  ήταν αυτό του 1992. Αν θυμούνται  οι παλιότεροι ήταν ένας αγώνας που τον  είχαν «σαμποτάρει» οι περισσότεροι αθλητές  ως διαμαρτυρία για  την ματαίωση του αγώνα των Σπετσών δύο μέρες πριν από την διεξαγωγή του. Τελικά  στην Καλαμάτα είχαν παει μόνο 5-6 ομάδες. Την προηγούμενη χρονιά  το 1991, των ...Δεκέμβρη είχε ματαιωθεί επίσης το Πανελλήνιο Πρωτάθλημα. Οι σημερινοί αθλητές είναι τυχεροί που έχουν έναν σύνδεσμο (ΠΣΑΥΚ) και έναν ...Καμπανη που ρυθμίζει και τρέχει για όλα τα θέματα  αθλητών και ομοσπονδίας. Εμάς τότε μας μεταχειρίζονταν σαν «σκουπίδια». Τέλος πάντων το 1993 τα πράγματα είχαν γίνει κάπως καλύτερα και είχε προκηρυχτεί το Πανελλήνιο στη Χαλκιδική. Όμως  αυτή ήταν η χρόνια σταθμός στη ζωή  μου. Είχα κάνει δυο μεγάλα βήματα συγχρόνως. Γάμος και δικιά μου δουλεία! Δεν μπορούσα να παω κυρίως λόγω δουλειάς. Όμως κατά βάθος πιστεύω ότι υπήρχε η πικρία  προς την ομοσπονδία που την θεωρούσα υπεύθυνη για τον χαμένο χρόνο προετοιμασίας μας εξαιτίας την ματαίωση των δυο Πανελλήνιων των προηγούμενων χρόνων. Επίσης ήμουν πικραμένος και με συναθλητές που το ’92 είχαν κατεβεί στην Καλαμάτα αντί να απέχουν όπως  είχαμε κάνει οι περισσότεροι.

Είχα  κουραστεί να «παλεύω» με ανθρώπους με τους οποίους  δεν μπορούσα να συνεννοηθώ.

Είχα  στα χέρια μου  τρία «Πανελλήνια», εννιά χρόνια «εθνική» και  άλλα πολλά.

Ήθελα όμως  να προσπαθήσω για «ψηλότερα». Είχα βαρεθεί τα ίδια και  τα ίδια.

Όμως  δεν άλλαζε τίποτα και έτσι πέρασαν μερικά χρόνια. Κάποια στιγμή γύρω στο

’94, ’95, μου παρουσιάστηκε  και κάποιο πρόβλημα στο αριστερό αυτί που με παίδεψε  αρκετά μέχρι το ’99. Αυτό το διάστημα ακόμα  και αν είχα χρόνο  δεν θα μπορούσα να πέσω σε αγώνες. Το αυτί μου «έκλεινε»  μετά από 1-2 ώρες. Ήταν μια περίοδος που για να παρηγορηθώ σκεφτόμουν και έλεγα ότι «Να κατεβώ σε αγώνες? Γιατί? Αφού ότι θα μπορούσα να κερδίσω το κέρδισα». Σήμερα που πλέον το αυτί μου λειτουργεί και σκέφτομαι εκείνη την περίοδο, νομίζω  ότι ήταν μια καλή παρηγοριά, αλλά πιστεύω επίσης ότι εάν δεν είχα το πρόβλημα θα είχα κατεβεί σε μερικούς αγώνες οι οποίοι ήταν αρκετά καλοί. Σε αυτόν τον τρόπο σκέψης με είχαν κατά κάποιο τρόπο οδηγήσει και οι συνθήκες του παρελθόντος.

Τι  γίνεται όμως σήμερα?  Έχουμε έναν «Ρομπερτο» αρκετά πιο ώριμο από ποτέ που βλέπει τα πράγματα  αρκετά διαφορετικά. Έναν «Ρομπερτο» που όταν κατεβαίνει σε έναν αγώνα, αραιά και που, νιώθει το ίδιο πάθος και την ίδια αγωνιστικότητα. Δεν βρίσκω όμως κανέναν λόγο για κάτι παραπάνω. Ψέματα, γουστάρω που βλεπόμαστε και αγωνιζόμαστε με φίλους παλιούς και αγαπητούς και επίσης   με τρελαίνει η  αγωνία και η αμφισβήτηση μερικών άλλων που στο τέλος του αγώνα μετατρέπεται σε χαρά γεμάτη υποκρισία! Η σχέση μου με την θάλασσα άλλαξε. Αλλιώς εκφράζει τον «ερωτά» του ένας εικοσάρης και αλλιώς ένας σαραντάρης, συμφωνείς?

Πέρα  από τα αστεία, έχω  δήλωση σε μερικούς φίλους ότι με το Πανελλήνιο Πρωτάθλημα δεν έχω «κλείσει»  ακόμα και ότι  θα ήθελα πολύ να κατεβώ σε ένα  ακόμα  τουλάχιστον.

-Αυτή όντως είναι είδηση! Για πες μου? Θα σε δούμε στο Πορτο-χελι?

-Θα  το ήθελα πάρα  πολύ! Μια τράπεζα  που λίγο πολύ  την ξέρω, με έκταση  και βαθιά «κεφάλια»,  αλλά δυστυχώς  εκείνη την εποχή  η δουλεία είναι  στο φόρτε της.  Όμως  έχουμε πει  με τα παιδία  να κατεβούμε στην  Κασσο, στο “Champion’s League”, των Οκτώβρη όπου θα μπορέσουμε να κάνουμε μια υποτυπώδη προετοιμασία. Και πέρση θέλαμε αλλά των Ιούλιο ήταν δύσκολο να παμε.  Ξέρεις, πάντα ετοιμαζόμουν αρκετές ημέρες στις εκάστοτε τράπεζες. Το να κατέβω χωρίς προετοιμασία σε έναν αγώνα είναι κάτι που δεν ταιριάζει στον χαρακτήρα μου . Δεν το έχω κάνει ποτέ ! Ποιος ο λόγος να το κάνω τώρα? Κάποτε μπορούσα να «διασφαλίσω» μια θέση στην τριάδα ακόμα και χωρίς προετοιμασία. Σήμερα όμως αυτό είναι σχεδόν αδύνατον. Βλέπω τις διάφορες  στην βαθμολογία στους τελευταίους αγώνες που έχουμε νικήσει. Είναι πολύ μικρές. Παλιά υπήρχε τεράστιο «χάσμα».

Όπως  καταλαβαίνεις δύσκολα  και συμπτωματικά μπορείς να νικήσεις σε έναν αγώνα εάν  δεν κατεβαίνεις  με σκοπό να κερδίσεις! Εγώ πάντα έτσι κατέβαινα, με σκοπό  να κερδίσω… Ε! Είχε τύχει  και μερικές φορές να μην κερδίσω .Χα! Χα!

Λογικό  δεν είναι εξάλλου?

-Δηλαδή, για εξήγησε μου,  τη εννοείς ότι  οι  διαφορές είναι  πολύ μικρές?

-Παλιά  όταν κερδίζαμε,  η διαφορά πόντων  στην βαθμολογία  ήταν τις περισσότερες  φορές τεράστια γιατί υπήρχαν ριζικές διάφορες στο τρόπο προσέγγισης  της αγωνιστικής προετοιμασίας και  τακτικής. Άλλο είναι να είσαι καλός κυνηγός και άλλο πράγμα να είσαι καλός στους αγώνες. Οι περισσότεροι παλιά αγωνιζόντουσαν σαν να ψάρευαν σε ένα κανονικό ψάρεμα. Και για αυτόν τον λόγο  υπήρχε αυτή η μεγάλη διάφορα. Ήμασταν  από τους λίγους που κάναμε προετοιμασία. Ομολογώ ότι τις τελευταίες νίκες τις έχουμε πάρει αρκετές φορές στον «πόντο». Αυτό οφείλεται κυρίως στο ότι το επίπεδο έχει ανέβει πάρα πολύ και σήμερα έχουμε πολύ καλούς  υποβρύχιους κυνηγούς.

-Επί  τη ευκαιρία , ποιους  γνωρίζεις και  ποια είναι η  άποψη σου για  τους σημερινούς  ψαροντουφεκαδες.

-Δεν τους γνωρίζω όλους όμως  πραγματικά διακρίνω μερικά  πολύ δυνατά και ταλαντούχα παιδία. Πιστεύω στη πυγμή του Τζέντα, στο ένστικτο του Δερτλη, στη αγωνιστικότητα του Σμυρνιωτη. Και σημείωσε ένα όνομα. Σιδερης. Μια φορά έχω μιλήσει με τον άνθρωπο και «ποντάρω» σε αυτόν με όλη τη σημασία της λέξης!

Γενικά  όμως πιστεύω ότι  το επίπεδο έχει ανέβει πάρα πολύ όσον αφορά όλους τους τομείς. Όλοι κάνουν προετοιμασία. Αρκετοί αν όχι όλοι, έχουν σπόνσορα. Οι περισσότεροι ψαρεύουν βαθιά. Μερικοί ψαρεύουν στην «άβυσσο». Οι περισσότεροι προπονούνται. Μερικοί ασχολούνται στη ζωή τους μόνο με αυτό. Είναι καταπληκτικοί.

Διακρίνω  όμως και κάτι που λείπει. Αυτό το κάτι που επιτρέπει εμένα , τον «παππού», να διεκδικώ δειλά, μια θέση στη βαθμολογία όταν αποφασίζω να συμμετάσχω. Και μάλλον το καταφέρνω,(ακόμα) που και που.

-Ναι, αλλά κάποιος θα μπορούσε να πει-« Καλά  ρε Καλιτς, αφού μόνο στη Σύρο πας, σου έκατσε και στην Κύπρο!»

-Σωστό, αλλά υπάρχει η απάντηση. Στη Σύρο παω πάντα τελείως χαλαρά, χωρίς προετοιμασία, και παω γιατί την αγαπάω και επειδή έχω τις ομορφότερες αγωνιστικές  αναμνήσεις. Στην Κύπρο τα ίδια, πήγα  με μια τριήμερη μόνο προετοιμασία.  Σε πληροφορώ ότι στις τρεις  τελευταίες προετοιμασίες που είχα κάνει για  Πανελλήνιο είχα προετοιμασθεί 15 ημέρες για το καθένα.

Και στην Κύπρο που  λες, δεν μας έκατσε, εμείς του την  «κάτσαμε» ψαρεύοντας  με το κεφάλι  «κάτω» από το νερό από τις 12 ώρες αγώνα, τις 11.

Τώρα, όσον αφορά αυτά που  « θα μπορούσε να πει κάποιος», να ξέρεις ότι οι κακόβουλοι πάντα  έχουν να πούνε κάτι και  επειδή δεν ξέρουν να μιλάνε τους πιάνει αναγούλα από την  ζήλια και την  κακία και  ξερνάνε  χολή. Και αρκετές φορές πιάνει.

Η Ελλάδα είναι από  τις λίγες χώρες  στον κόσμο όπου βασιλεύει  το «δήθεν».

Άνθρωποι  με άξια μένουν στην αφάνεια γιατί  υπάρχουν άλλοι πονηροί  που τους υπονομεύουν  και καπηλεύονται άξιες που δεν  μπορούν να πετύχουν ούτε στα καλύτερα τους όνειρα. Που να δεις τι γίνεται στον τομέα της Ελεύθερης Κατάδυσης.

-Πράγματι, για πες μου?

Στον  αθλητικό τομέα της  Ελεύθερης τα πράγματα είναι στην κυριολεξία  πολύ προχωρημένα. Άνθρωποι «κλειδιά» είναι  στις σωστές θέσεις και πιστεύω ότι  η Αθλητική Ελεύθερη Κατάδυση βαδίζει σταθερά και καλά, προς το παρόν. Όχι ότι δεν υπάρχουν και εκεί «υπονομευτές», αλλά με άλλον τρόπο. Βλέπεις δεν μπορούν να κάνουν  όπως κάνουν με το ψάρεμα, δείχνοντας φωτογραφίες με  συγκομιδή πολλών ψαριών  η άλλων  ατόμων και διαφόρων ημερών. Για να αποδείξεις ότι είσαι καλός ψαράς φοράς μια στολή για διαφημιστικούς λόγους, παίρνεις το ψάρι  η τα ψάρια του φίλου σου ι των …φίλων σου, φωτογραφίζεσαι, και νάτος ο καλός ψαράς! Υπάρχει αναμφισβήτητο αποδειχτικό στοιχείο. Και εκεί μπαίνουν στο παιχνίδι τα περιοδικά που συνήθως την πατάνε χωρίς να φταινε και χωρίς να ξέρουν την προέλευση των φωτογραφιών και οι εταιρίες που συντηρούν τα περιοδικά που  αντιθέτως ξέρουν πάντοτε την προέλευση και μολαταύτα,  παροτρύνουν για διαφημιστικούς λόγους την δημοσίευση τέτοιων  φωτογραφείων!

Στην  «Ελεύθερη» κύριε, πρέπει να «βουτήξεις» για  να αποδείξεις ότι  μπορείς. Και για  να γίνει αυτό πρέπει να πας σε αγώνες. Για αυτό μου αρέσει η αγωνιστή Ελεύθερη Κατάδυση. Στα λόγια  όλοι βουτάμε.

Θέλω να αναφερθώ  στις κορυφαίες παγκόσμιες επιδόσεις των αθλητών μας. Έχουμε τον Μανωλη Γιανκο ο οποίος κατά την άποψη του «δασκάλου μας» Umberto Pelizzari, είναι ο καλλίτερος αθλητής ελεύθερης κατάδυσης στον κόσμο. Επίσης τον Παναγιώτη Δρικο και ακολουθούν πολλοί ακόμα. Τους θαυμάζω  γιατί είναι φοβεροί αθλητές και πολύ θα ήθελα να ήμουν σαν και αυτούς. Για μένα είναι παραδείγματα προς μίμηση.

Δεν μπορώ λοιπόν να άκουω  από διαφόρους  κομπλεξικούς αρνητικά σχόλια  για την  Ελ. Κατάδυση και  για όσους ασχολούνται  με αυτήν. 

-Και με την εκπαίδευση της Ελεύθερης Κατάδυσης τι γίνεται? Ήσουν ο πρώτος που δημιούργησες σχολή όμως σήμερα βλέπουμε ότι υπάρχουν πολλές?

-Αυτό είναι πολύ ευχάριστο. Όσο περισσότερες σχολές υπάρχουν τόσο περισσότερο διευρύνεται  ο κύκλος. Αλλά ο τρόπος που μου το ρωτάς είναι σαν να έπρεπε να ανησυχώ.

Δεν ανησυχώ, αλλά  χαίρομαι γιατί έτσι υπάρχει  και μέτρο σύγκρισης. Άλλοι πρέπει να ανησυχούν. Εγώ, όταν στέλνω το παιδί μου σχολείο, έχω λόγους να ανησυχώ  γιατί δεν ξέρω σε τι χέρια θα πέσει. Σε εμάς δεν υπάρχει  τέτοιος κίνδυνος. Όλοι είναι γνωστοί για το παρελθόν τους, αν έχουν, την ιστορία τους, αν έχουν, της γνώσεις τους, αν έχουν,  το ήθος τους,  αν έχουν, την πείρα τους, αν έχουν  και τα «παραμυθία» τους. Λίγο να ψάξει κάποιος θα βρει αυτό που του ταιριάζει.

Στο θέμα της εκπαίδευσης το μόνο κενό που υπάρχει είναι ότι δεν έχουμε ακόμα βρει των τρόπο να πείσουμε όλους τους μεμονωμένους ψαροκυνηγους για το πόσο αναγκαίο είναι να εκπαιδευτούν στην Ελεύθερη Κατάδυση. Στόχος και ζητούμενο είναι να μειώσουμε στο ελάχιστο τους θανάτους.  Πιστεύω βαθύτατα ότι θα είχαμε πολύ λιγότερους εάν ήταν όλοι εκπαιδευμένοι!